با عنایت به اهداف کلی درس برنامه ریزی تحصیلی و شغلی سال اول متوسطه و محتوای آن، توجه و رعایت نکات ذیل از سوی مشاوران محترم مدارس متوسطه به نظر اینجانب ضروری بوده که اهم آنها و فلسفه وجودی این درس در سال اول را جهت استفاده و به کار گیری مشاوران بزرگوار تقدیم می دارم باشد که مورد استفاده بوده و گره ای از گره های کور تدریس این درس را باز نماید.

۱ – آشنا ساختن دانش آموز با ویژگیهای شخصیتی خویش (رغبتها ، استعدادها، نیازها ، توانمندیها ، ارزشها ، خلق و خو …..)
۳ – آموزش روش صحیح برنامه ریزی، مشگل گشایی و تصمیم گیری برای بهره وری از دو شناخت قبلی( خویشتن و محیط )
۲- آگاه ساختن آنها از امکانات مختلف تحصیلی –شغلی وزمینه های مختلف اشتغال در جامعه
مشاور با رهبری غیر مستقیم از طریق پرسش های باز پیرامون سه محور آموزشی بر آن است تا با ایجاد انگیزه ،احساس نیاز ، تقبل مسئولیت در دانش آموزان آنان را برای ارتقای دانش خویش حول سه محور فوق تشویق نماید. هدف اصلی تقویت اندیشیدن در دانش آموز است . مشاور رهبری است فعال کننده و خلاق نه صرفا”القاءکننده و منفعل. او با آگاهی از سه محور آموزشی نقش تسهیل کننده یادگیری را ایفا می کند ، یاد نمی دهد بلکه یادگیری را تقویت می کند . از طریق پرسشها ی باز و پرسش های هدایت شده شرایط یادگیری را مناسب می کند.
طرح پرسش هوشمندانه ، تحریک به یادگیری و دستیابی به مجهول مهمتر از ارائه اطلاعات است .
مشاور پیرامون سه محور آموزشی ( شناخت خود، شناخت محیط ، برنامه ریزی، حل مسئله وتصمیم گیری) به دانش آموز کمک می کند بیندیشد، نه اینکه تصمیم قاطع بگیرد .در هر درسی ایجاد انگیزه و ارتباط درس با زندگی انی و آتی مشکل است . مشاور با ایجاد انگیزه مشکل ندارد خوشبختانه با علاقه وافر دانش آموز روبروست چون مرتبط با محتوای زندگی واقعی و آینده است ، اهمیت برخورداری از مهارت برنامه ریزی جاذبه درس را بیشتر می کند چون فرد قادر است سرنوشت تحصیلی شغلی خودرا تا حدی کنترل کند.
روش تدریس مورد استفاده در درس برنامه ریزی
۱ – بحث آزاد
معلم با طرح سؤال بحثی را آغاز می کند و دانش آموز برای مشارکت آزاد هست . با علاقه و آزادانه عقاید خود را مطرح می کند و در پایان مشاور جمع بندی می کند.
۲ – بحث کنترل شده توسط مشاور
مشاوردانش آموز را به طرح سؤال ترغیب می کند . مشاور هدایت و کنترل کامل را دارد. او بحث را به سوی هدف هدایت می کند. هرچه طرز برخورد و نگرشمان بهتر باشد ، بیشتر امکان دارد که موفق شویم و به هدفمان برسیم.
۳ – روش سقراطی
مشاور صحبت نمی کند ، سؤال می کند به گونه ای که فرد ابتدا احساس آگاهی می کند، سپس به جهل خود پی می برد، بعد به حقیقت می رسد . در این روش به مسائل جزئی کمتر اهمیت داده می شود . از جزئیات به کلیات می رسد .
۴ – روش پرسش و پاسخ
هنگامی که می خواهیم دانش آموز به تفکر درباره مفهوم جدیدی که آموخته تشویق شود.
۵– روش پرسش های پی گیر
دانش آموز را به تفکر عمیق تر ، سطح یادگیری بالاتر یاری می دهد . تحریک دانش آموز که سؤالات را صحیح تر ، دقیق تر و عمیق تر مطرح کند. راهنمایی دانش آموز برای رسیدن به پاسخ مورد نظر
۶- روش بحث گروهی
در صورتی که موضوعی مورد علاقه مشترک افراد باشد ،و در مورد آن اطلاعاتی داشته و برای اعضا قابل فهم و آسان باشد و بتوانند در مورد آن اظهار نظر کنند می توان از این روش استفاده کرد.
به منظور تصمیم گیری در انجام یک کار ، شناخت مسائل و پیدا کردن راه حل ها ، جهت ایجاد ارتباط مطلوب اجتماعی ، جهت ایجاد توانایی رهبری و قدرت انتقاد ، اطلاع دادن در مورد مسائل مشترک و ایجاد توانایی اظهار نظر در جمع این روش بکار برده می شود.

هدف رفتاری
در سایه اندیشیدن به مفاهیم فوق ( سه محور آموزشی ) و کسب شناخت بهتر ، در پایان ترم دانش آموزان قادر خواهند بود :
۱ – نیمرخ واضحتری از رغبتها ، توانمندیها ، ارزشها و … شخصیت خویش را ترسیم نماید.
۲ – اطلاعات تحصیلی – شغلی جامع تری را نسبت به ابتدای ترم ابراز دارند.
۳ – شاخه ها و برنامه های آموزشی نظام جدید متوسطه را تا مرحله دانشگاه بخوبی بیان کنند.
۴ – با آگاهی ، اعتماد و احترام به نفس بیشتری برای سال آینده خود انتخاب رشته نمایند.

هدف کلی درس آشنایی با برنامه ریزی تحصیلی – شغلی
الف – کمک به دانش آموزان در آشنایی با نظام جدید متوسطه و ضوابط رشته ها ، گزینش صحیح با توجه به هدفهای آتی
ب – تسهیل و تسریع بلوغ حرفه ای دانش آموزان از طریق اندیشیدن ، و کسب شناخت برتر پیرامون سه محور آموزشی خوشناسی، شناخت محیطهای تحصیلی – شغلی و مهارتهای برنامه ریزی ، حل مسئله و تصمیم گیری
نقش مشاور در راهنمایی حرفه ای ( تحصیلی – شغلی ) نوجوان
مشاور ، اولین مسئول ارائه خدمات راهنمایی و مشاوره در مدرسه و عامل اصلی اجرای برنامه راهنمای حرفه ایی است. او نقشی دو گانه دارد.:
۱ – بین خانه و مدرسه و جامعه نقش یک رابط و تسهیل کننده را ایفا می کندتا بتواند از این طریق تمام منابع موجود کمک به رشد مطلوب دانش آموز شناسایی کرده و به تحرک در آورد.
۲ – به عنوان یک معلم ویژه به دانش آموزان کمک می کند تا درک شخصی خویش را افزایش دهند، مهارتها و اطلاعات لازم تحصیلی – شغلی را کسب نمایند، توان برنامه ریزی و حل مسئله را درخود تقویت نمایند و قادر به اخذ تصمیمات آگاهانه و معقول شوند .
ابزار های مورد استفاده در درس برنامه ریزی
۱ – کتاب برنامه ریزی
۲ _بروشور های تهیه شده در رابطه با نظام جدید متوسطه و ضوابط رشته
۳ _بروشورهای شغلی توسط دانش آموزان و دیگران
۴_ پرسشنامه، مصاحبه ، فیلم های شغلی
۵ – تهیه فرهنگنامه تحصیلی توسط خود دانش آموزان
۶ – تهیه فرهنگنامه شغلی توسط خود دانش آموزان
۷ – دفترچه کنکور
۸ – پیک سنجش یا راهیان دانشگاه
نحوه استفاده از کتاب
-به کتاب صرفأ بصورت یک ابزار نگاه کنید . از منابع جنبی برای تکمیل کار استفاده کنید.
از خودسنجیها ( چک لیست ) و جدول شما در یک صفحه به منظور خودشناسی و برنامه ریزی استفاده کنید .
با توجه به اهداف درس از فصول کتاب برای بحث گروهی استفاده کنید . توجه کنید از روش بارش فکری استفاده کنید.
گام به گام لازم نیست با مطالب کتاب جلو برود
از طرح ها و نمودارهای کتاب برای آموزش می توان استفاده کرد.
مطالب سنگین کتاب را به زبان دانش آموزی مطرح کنید.
توجه داشته باشید دانش آموز از کتاب به عنوان اطلاعات تکمیلی استفاده کند و نه مطالبی که باید حفظ شود.
از موضوعات کتاب برای کار گروهی بیشتر استفاده کنید.
دانش آموز را در ابتدا با شیوه تدریس و آموزش و نحوه ارزشیابی آشنا کنید.
در آموزش کلیه مباحث کتاب از روش مشاوره راهنمایی گروهی بهره گیریدو از شیوه تدریس به طریق سخنرانی پرهیز نمایید.
برای تشویق دانش آموز می توان برای فعالیت فوق برنامه ، پویایی گروهی را امتیاز بیشتر دهید.
ارزشیابی در قالب حل مسئله موردی باشد . به عبارت دیگر مفاهیم درس استنباطی است و یادگیری از طریق حل مسئله و برنامه ریزی برای موارد فرضی ارزشیابی می شود.
ارزشیابی درس برنامه ریزی
لغت امتحان در این درس به هیچ وجه مفهومی ندارد. تنها به منظور شناخت نقاط قوت و ضعف یادگیری دانش آموز در جهت اصلاح و تجدید نظر در روند کار مشاور حداقل سه بار ارزشیابی خواهیم داشت. هدف از ارزشیابی ، اصلاح و پیشرفت است و اگر چنین نکنیم هرگز به اثرات مثبت ومنفی کار خویش پی نخواهیم برد.
ابتدا ، با انجام یک پیش آزمون از سطح آگاهی دانش آموز پیرامون مفاهیم کلی سه محور اصلی ( شناخت خود –شناخت محیط – برنامه ریزی ،حل مسئله، تصمیم گیری )مطلع خواهیم شد. این ترزشیابی هنگامی که با ارزشیابی دوم ما ( ارزشیابی میان سال ) مقایسه شود شما را از پیشرفت دانش آموزان و کارآیی روشهای خویش آگاه می سازد. در آزمون دوم دانش آموزانی که موفقیت کمتری داشته اند را شناسایی نموده و در بر طرف کردن نقاط ضعف آنان را یاری می دهیم.
از آنجا که یادگیری در این کلاس متکی بر تقویت اندیشیدن و خلاقیت ذهنی و حل مسئله است . ۸ نمره متعلق به کارهای عملی دانش آموزان مانند تهیه بروشورها ی شغلی روزنامه دیواری ، انجام مصاحبه شغلی ، ارائه طبقه بندی های مفید تحصیلی شغلی ، معرفی یک خانواده شغلی ، برگزاری سخنرانی پیرامون مشاغل یا رشته های تحصیلی دانش آموزان و …..است چون محور کلاس دانش آموز و رغبتها ، نیازها، تواناییها و استعداد اوست پیشنهادهای دیگری توسط دانش آموز می تواند پذیرفته شود.
۱۲ نمره دیگر به ارزشیابی کتبی از پیشرفت ذهنی در زمینه برنامه ریزی تحصیلی –شغلی و حل مسئله برای موارد فرضی اختصاص دارد. باید دانست پاسخ صحیح یا راه حل قطعی مورد نظر نیست بلکه شیوه حل مسئله و رعایت نکات مهم و ضوابط اصلی برنامه ریزی و حل مسئله مورد نظر می باشد. آیا حول محور خود شناسی بوده، آیا توجه به امکانات محیطی داشته، به احتمالات و عامل ریسک توجه داشته ، اطلاعات کافی داشته ، از یک روش سیستماتیک در حل مسئله استفاده کرده و در مجموع چه راه حل هایی ابتکاری و خلاقی به ذهنش رسیده است
در نظر گرفتن ملاکهای معین برای نمره گذاری از اعمال نظر شخصی ما می تواند جلوگیری کند